De lessen uit de pandemie uit Science 1919 door A. Soper Hoofdchirurg van het Amerikaans leger.

De lessen uit de pandemie uit Science 1919 door A. Soper Hoofdchirurg van het Amerikaans leger.

Om het artikel te begrijpen is geschiedkundige context over de Spaanse griep op zijn plaats. Ten eerste, het belangrijkste cijfer, de dodentol. Deze was tijdens de periode 1918-1919 enorm. Later bleek dat er tussen de 20 miljoen en 100 miljoen slachtoffers waren. Ter vergelijking, de eerste wereldoorlog telde er ‘maar‘ 20 miljoen.

Ten tweede is het belangrijk om een idee te hebben over de stand van de wetenschappelijke kennis over virussen op dat moment. In 1919 had men weet van virussen. Wetenschappers hadden al virussen bij bacteriën en planten kunnen waarnemen maar de wetenschap had nog geen manier gevonden om deze op te sporen of waar te nemen bij mens of dier. De keuze om de Spaanse griep toe te schrijven aan een virus was louter op basis van eliminatie van andere pathogenen en aan de hand van de vastgestelde symptomen. Men vocht als het ware tegen een theoretische vijand waar men geen enkele zekere informatie over had.

Vanuit die optiek moesten de beleidsvoerders en wetenschappers een verdedigingsmechanisme instellen. De wetenschappers hadden op het ogenblik van de pandemie amper zicht op hoe virussen zich verspreidden onder een populatie. De beste oplossing leek individuele isolatie. Maar dat leek toen al even moeilijk als vandaag. Ten eerste waren mensen onwetend, waardoor ze geen idee hadden van het risico die ze liepen en zich dan ook niet hielden aan de adviezen. Ten tweede vraagt het indijken van een epidemie een inspanning van alle individuen in een populatie. Enkelingen die zich niet aan de isolatie houden, kunnen grote schade veroorzaken. Ten derde zorgt de vaak lange incubatietijd dat er vaak al heel wat mensen ziek zijn vooraleer de epidemie wordt opgemerkt. Als laatste was het toen al duidelijk dat mensen drager van het virus konden zijn, zonder daarbij de symptomen te vertonen. Vooral deze laatste groep zorgde ervoor dat virussen op latere tijdstippen terug konden opduiken.

In retrospectieve bleek dat het virus voornamelijk verspreid werd van mens tot mens. Ook al had men ook toen nog geen zicht op hoe het virus het lichaam van mensen binnendrong. Wel valt op dat de veronderstellingen die in het artikel naar voorgeschoven worden nu tot de theorie behoren. Een van die veronderstellingen is dat mens als soort op termijn resistent worden tegen specifieke virussen maar dat deze virussen opnieuw kunnen zorgen voor gevaar. Hierbij aansluitend kunnen wat eerst niet gevaarlijke virussen lijken na verloop van tijd toch gevaarlijk worden. Een derde veronderstelling die bleek te kloppen is dat dieren ervoor kunnen zorgen dat een niet gevaarlijke virus toch verandert in een gevaarlijke variant (Dit wordt vandaag allemaal verklaard door genetische mutaties).

De grote les die toen getrokken werd is dat men meer aandacht moest hebben voor kleinere en op het eerste zicht ongevaarlijke epidemieën bij zowel mens als dier. Denk dan maar aan de gewone verkoudheid, ea… . Want de virussen die deze ziektes veroorzaken kunnen de bron vormen van gevaarlijke varianten.

Om virussen geen kans meer te geven na 1919 werd volgende 12 richtlijnen opgesteld:

  1. Vermijd de massa
  2. Smoor je hoest en smoor je nies, niemand is gediend met je microben
  3. Je neus is HET orgaan om in te ademen, niet je mond
  4. Denk aan de 3P’s. Propere mond, propere huid en propere kleren
  5. Probeer het fris te hebben bij een inspanning en warm te hebben als je rust
  6. Slaap met een open raam. Ook op je werkplaats is verluchten een must
  7. Voedsel is belangrijk. Kies deze goed en kauw ze voldoende.
  8. Je lot heb je in eigen handen. Was je handen voldoende
  9. Drink voldoende water. Afvalstoffen moeten uit je lichaam verdreven worden.
  10. Gebruik geen servetten, bestek en glazen die niet gewassen werden na gebruik door anderen.
  11. Vermijd te strakke kledij
  12. Als de lucht zuiver is, gebruik er dan zo veel van als je kan

Hoeveel van deze richtlijnen waren min of meer uit het collectief geheugen verdwenen maar worden ons nu op een pijnlijke manier terug aangeleerd?

 

 

beijerinckRond 1898 introduceerde de Nederlands Bioloog Martinus Beijerinck de naam Virus. Martinus Beijerinck had aangetoond dat een nieuw soort pathogeen aan de basis lag van bepaalde plantenziektes. Door deze ontdekking konden wetenschapper gericht op zoek naar deze ziekteverwerker. Met Leeuwenhoek die de Microscoop uitvond, is Beijerinck toch een van de Nederlandse wetenschapshelden. 1919, de Spaanse griep is zo goed als achter de rug. In Science wordt een artikel gepubliceerd over de lessen die de mensheid moet trekken uit deze tragedie.

 

Het oorspronkelijke artikel is gratis lezen in het Engels op https://science.sciencemag.org/content/49/1274/501/tab-pdf